Door gezamenlijke (duurzame) energieopwekking, cascadering in warmtebenutting, (warm) wateruitwisseling, reststroomverwerking en transport kunnen grote besparingen gerealiseerd worden. Ook op het gebied van klimaatadaptatie kan een gezamenlijke aanpak leiden tot een groter effect. Het geheel is meer dan de som der delen.

Hoewel de voordelen voor zowel industrie als publieke partijen duidelijk zijn, is industriële symbiose echter niet vanzelfsprekend. Kennis en begrip voor elkaars ambities en processen is cruciaal voor een succesvolle samenwerking.“Schep duidelijkheid naar elkaar en zoek naar een optimale samenwerkingsvorm die het mogelijk maakt gedeelde ambities te realiseren”

Op deze pagina heeft DBC daarom een divers aantal succesvolle en minder succesvolle cases in kaart gebracht. Ter lering en inspiratie. De ‘Tips en Tricks’ die het DBC zelf reeds heeft bepaald zijn ook op een rijtje gezet. Deze vindt u hier.

De symbiosecases:

Afgeronde case - niet gerealiseerd

Locaties:

Hoogkerk - Groningen
Suiker Unie Vierverlaten
Solidus Solutions

Situatieschets:

Suiker Unie verwerkt tijdens de suikerbietencampagnereststromen tot biogas.
500 meter verderop ligt kartonfabriek Solidus Solutions, die jaarrond aardgas inzet.

Symbiose

Levering van ontvochtigd en ontzwaveld biogas van Suiker Unie aan Solidus Solutions (11% efficiënter dan de groen gas route).
Levering van warm gezuiverd water door Suiker Unie aan Solidus Solutions. 
Levering afvalwater van Solidus Solutions aan Suiker Unie om daar anaeroob gezuiverd te worden.
Levering nutriënten via Suiker Unie centraat aan waterzuivering van Solidus Solutions.

Realisatie

De fabrieken hebben de warmtehuishouding zelfstandig geoptimaliseerd.
Suiker Unie heeft de waterzuivering geïntegreerd in het productieproces, met als gevolg dat er geen afvalwater van elders verwerkt kan worden (i.v.m. regels ten aanzien voedselproductie).
Een meer rendabele case zou ontstaan als de huidige SDE-beschikking flexibeler kan worden toegepast.
De centraatlevering wordt nog onderzocht. 

Potentiële besparing (jaarlijks)

1500 ton
24.500 kg ureum
5.000 kg fosforzuur
Business case in ontwikkeling

Locaties:

Franeker - Oosterbierum
LambWeston/Meijer Huhtamaki Wetterskip Fryslân

Situatieschets:

LambWeston/Meijer (LWM) wint biogas en nutriënten uit haar afvalwater. Het relatief schone water wordt afgevoerd via het riool. Extra vervuiling wordt toegevoegd om de rioolwaterzuivering optimaal te laten draaien. 
Papierfabriek Huhtamaki haalt koelwater uit het Van Harinxmakanaal en voegt chemicaliën aan het water toe om schade aan het productiesysteem te voorkomen. 

De fabrieken liggen hemelsbreed 5 km uit elkaar. Er ligt een (ongebruikte)  waterleiding van ca. 2,5 kilometer

Symbiose

Het proceswater van LWM wordt hergebruikt als koelwater voor Huhtamaki.
LWM hoeft geen vervuiling aan afvalwater toe te voegen.Huhtakami hoeft geen oppervlakte water in te nemen en chemicaliën aan toe te voegen voor gebruik in het proces.
Na gebruik als koelwater bij Huhkatami komt het water alsnog in het kanaal terecht. 

Realisatie

LWM en Huhtamaki hebben onderzocht of samenwerking haalbaar is. LWM beoogt intern een duurzame innovatie door te voeren waardoor hoeveelheid te lozen water met 50% daalt. Dit reduceert de haalbaarheid van onderliggend initiatief.
Kernvraag blijft: wie financiert de verbinding via o.a. de leiding tussen de twee bedrijven: overheid of ondernemer?

Potentiële besparing (jaarlijks)

(Meeropbrengst) biogas
150.000 m3
Vermeden
180 ton
Energie
3,2 TJ
48 ton Struviet
(Meeropbrengst)
Water
630.000 m3
Praktijk

Locaties:

Olburgen - Gelderland
Waterstromen B.V.
Aviko Steenderen

Situatieschets:

Waterschap Rijn & IJssel zuiverde voorheen het water van Aviko Steenderen. Aviko loosde jaarlijks 1.000.000 m3 afvalwater en gebruikt aardgas als energiebron.

Symbiose

Waterstromen B.V. (opgericht door Waterschap Rijn & IJssel) verwerkt nu het afvalwater tot fosfaat (struviet meststof), stikstof (duurzaam omgezet naar N2) en energie (biogas).
Het biogas wordt ingezet voor directe vervanging aardgas bij Aviko, de warmte voor opwarming afvalwater, drogen van struviet, opwarming bedrijfsruimtes.
Aviko realiseert kostenreductie op waterzuivering. 

Realisatie

Waterschap Rijn & IJssel heeft een nieuw bedrijf opgericht: Waterstromen BV.
Waterstromen BV en Aviko zijn een langlopende samenwerking aangegaan om investering rendabel te maken.
Waterstromen exploiteert een (commerciële) industriële waterzuivering- en vergistingsinstallatie in Olburgen (jaarlijks 1.000.000 m3 afvalwater van Aviko).

Potentiële besparing (jaarlijks)

AWZI 2.000.000 +
RWZI 500.000 m3
aardgas eq.
4450 ton
Energie
8 TJ
1.000 ton struviet
60 ton
Praktijk

Locaties:

Eerbeek - Gelderland
Industriewater Eerbeek
DS Smith Paper De Hoop
Alliander

Situatieschets:

Industriewater Eerbeek (IWE) verzorgt de anaerobe /aerobe zuivering van gebruikt proceswater van 3 papierfabrieken. Het levert biogas op dat in gasmotoren werd omgezet in elektriciteit (met een energetisch rendement van ca. 35%). Het proceswater wordt geloosd op het oppervlakte water.

Symbiose

Door de aanleg van een pijplijn naar de energiecentrale van één van de papierfabrieken kan biogas als directe vervanger aardgas worden ingezet.
Hierdoor stijgt het energetisch rendement naar ca. 100%. Na ontkalken en desinfectie wordt het gezuiverde water bij één van de papierfabrieken ingezet ter vervanging van grondwater. De waterzuivering gebruikt stikstof- en fosfaatrijke reststromen van andere bedrijven ter vervanging van chemicaliën.

Realisatie

De initiatiefnemers kiezen voor integrale energie-efficiëntie. Deze keuze voor energie-efficiëntie is beïnvloed door een provinciale subsidie. Voor het hergebruiken van water kon gerekend worden op subsidie uit "biodiversiteit en bedrijfsleven". SDE-subsidie bood geen mogelijkheid.
Sinds 2016 draaien ze zonder subsidie. Verdere plannen betreffen het omvormen van een slibstroom in een waardevolle grondstof.

Potentiële besparing (jaarlijks)

1,7 miljoen m3
extra aardgas eq.
3051 ton
Energie
54 TJ
ureum
25.000 kg
fosforzuur
30.000 kg
Water
500.000 m3

Toelichting:

Aanvullende informatie:

Praktijk (geweest)

Locaties:

Nijmegen - Gelderland
RWZI Nijmegen
InnovioPapers

Situatieschets:

Voor het eigen waterzuiveringsproces kocht Papierfabriek InnovioPapers verse nutriënten in.

De naastgelegen communale waterzuivering van Waterschap Rivierenland produceert effluent met een overschot aan nutriënten.

Symbiose

Realisatie van een perspijp die mineraalrijk water van de RWZI naar de waterzuivering van InnovioPapers brengt. InnovioPapers hoeft geen zuivere mineralen meer in te kopen.

Realisatie

De benodigde investeringen in de perspijp zijn door beide partners op zich genomen en ook de besparingen zijn naar rato verdeeld. In deze case zetten de wederzijdse kostenvoordelen en de duurzaamheidswinst de seinen op groen!

Potentiële besparing (jaarlijks)

60 kg
per dag
27 ton
15 kg
per dag

Toelichting:

Zie presentatie voor meer informatie.

Business case in ontwikkeling

Locaties:

Roosendaal (Brabant)
Sensus
Waterschap Brabantse Delta
Gemeente Roosendaal

Situatieschets:

Het effluent van de waterzuivering van Sensus wordt geloosd via een gemeentelijke (pers)riolering naar het rioolgemaal AWP Roosendaal van Waterschap Brabantse Delta.

    Symbiose

    De optie bestaat om het water van alleen Sensus direct door te persen naar dat gemaal. De hiermee bereikte duurzaamheidswinst betreft:

    • Benutting effluent Sensus + de nutriënten daarin door het waterschap voor bevochtiging geurfilters. Hiermee kan het waterschap besparen op de inkoop van drinkwater en kunstmeststoffen.
    • Samenwerking Waterschap en Sensus bij maximale aanvoer door AWP, dus bij rwa-situaties (max pompcapaciteit rioolgemaal) tijdelijk staken afvoer van Sensus.

    Realisatie

    Er zijn meerdere belanghebbenden in deze keten. Het is een complexe uitdaging om tot een duurzaamheidswinst over de totale keten te komen waarbij kosten en baten eerlijk over alle ketenpartners worden verdeeld.

    Potentiële besparing (jaarlijks)

    Extra strategische hydraulische (piek-)capaciteit met oog op toekomstige uitbreiding bedrijventerrein Moerdijk
    Overall kostenbesparing
    Minder riooloverstort bij regenweer situaties
    15 IBC containers nutriëntenmix NPK
    Drinkwaterbesparing geurfilters Rioolgemaal
    10.000 m3/jaar
    Business case in ontwikkeling

    Locaties:

    Roermond - Limburg
    Smurfit Kappa Roermond Papier
    Agrifirm
    Veehouderijsector
    Gemeente Leudal

    Situatieschets:

    Roermond Papier zuivert proceswater en produceert biogas dat zij gebruikt voor eigen energievoorziening.
    Het bedrijf wil haar energievoorziening verder verduurzamen en minder afhankelijk worden van aardgas.
    De veehouderijsector kampt met een overschot aan mest en is op zoek naar oplossingen.

    Symbiose

    Biogas uit mestvergisting kan direct ingezet worden ter vervanging van aardgas met een overall energie efficiency van boven de 90%.
    Zwavel uit ontzwaveling van biogas kan worden ingezet in de Nederlandse bodem.
    De vrijgekomen mineralen (vooral stikstof en fosfaat) kunnen worden ingezet ter vervanging van fossiele mineralen in de waterzuivering.
    Restwarmte kan gebruikt worden om reststromen van mestvergisting te drogen.
    Overige organische reststromen kunnen ingezet worden als co-vergistingsmateriaal om de efficiëntie van de vergistingsinstallatie te verhogen.

    Realisatie

    Bij deze case is de grote vraag wie krijgt de CO2-besparing gealloceerd?
    Hoe kunnen de belangen van zuivelsector en de papierindustrie in overeenstemming worden gebracht?

    Potentiële besparing (jaarlijks)

    4,6 miljoen m3
    aardgas eq.
    8300 ton
    Energie
    147 TJ
    Mest:
    280.000 ton
    1600 ton
    670 ton
    P2O5
    Business case in ontwikkeling

    Locaties:

    Doetinchem - Gelderland
    Papierfabriek Doetinchem
    Waterzuivering Etten

    Situatieschets:

    Papierfabriek Doetinchem wil haar de energievoorziening verduurzamen.
    De fabriek loost afvalwater na een kleine voorzuivering op het riool, waar het wordt ‘verdund’ met andere afvalwaterstromen.

    Waterzuivering Etten ligt enkele kilometers verderop. Zij hebben voldoende geconcentreerde afvalwaterstromen nodig om een anaerobe zuivering te bouwen.

    Symbiose

    Een aparte pijpleiding voor geconcentreerd afvalwater van de papierfabriek naar de waterzuivering maakt anaerobe voorzuivering en productie biogas mogelijk.
    Dit biogas kan samen met de opbrengst uit een reeds bestaande slibvergister teruggeleverd worden als energievoorziening voor de papierproductie.

    Realisatie

    De uitdaging wordt gevormd door de financiering van de plannen.
    Wie neemt de financiële verplichting op zich om te komen tot verduurzaming van deze afvalstromen?
    Onderzoek naar combinatie met mestvergisting en de mogelijkheden binnen de kaders van de SDE-subsidies.

    Potentiële besparing (jaarlijks)

    1,2 miljoen m3
    aardgas eq.
    1250 ton
    Energie
    38 TJ
    Afgeronde case Niet gerealiseerd

    Locaties:

    Renkum - Gelderland
    Parenco
    Waterschap Vallei en Veluwe

    Situatieschets:

    Parenco had een eigen aerobe waterzuivering. Het afvalwater is van voldoende concentratie om een anaerobe zuivering te bouwen met biogas productie.
    De naastgelegen waterzuivering van Waterschap Vallei en Veluwe had ook plannen voor een anaerobe waterzuivering.

    Symbiose

    Gezamenlijke anaerobe waterzuivering met biogas levering aan Parenco (90% conversie-efficiëntie).
    Levering van nutriënten door Waterschap aan Parenco. Levering slib door Waterschap aan Parenco (om in te dikken enen via verbranding in de biomassaketel in groene energie om te zetten).

    Realisatie

    Ondanks wederzijds erkende duurzaamheid en financiële voordelen, is de samenwerking niet gerealiseerd. Parenco moest in verband met de investeringsplannen in de kartonmachine snelheid maken in de keuze en realisatie van de waterzuivering. Deze snelheid van besluitvorming was voor de waterschappen niet mogelijk. Daarnaast liep een discussie over de mogelijke verontreinigingen uit communaal water via ‘gereinigd’ water in het product van Parenco terecht zou kunnen komen. Parenco heeft inmiddels een eigen anaerobe zuivering gebouwd.

    Potentiële besparing (jaarlijks)

    6,9 miljoen m3
    aardgas eq.
    12400 ton
    220 TJ
    Praktijk

    Locaties:

    Borculo - Gelderland
    Groot Zevert Vergisting (GZV)
    FrieslandCampina

    Situatieschets:

    FrieslandCampina wil de keten verduurzamen. Onder meer door het sluiten van kringlopen en het vergroenen van de agrarische industrie.

    Groot Zevert Vergisting (GZV) heeft kennis van vergisting en zoekt een business case om deze kennis operationeel te maken.

    Symbiose

    FrieslandCampina en Groot Zevert Vergisting ontwikkelen een vergistingsinstallatie, die ontzwaveld biogas levert aan de productielocatie van FrieslandCampina in Borculo.

    De installatie vergist mest, gras en andere organische reststromen. Door het biogas rechtstreeks in de ketels van Friesland Campina te verbranden is het rendement zeer hoog.

    GZV vergroot de vergistingscapaciteit en kan deze efficiënter inzetten.
    Door gebruik te maken van mest van eigen boeren zet FrieslandCampina stappen richting het sluiten van kringlopen en het vergroenen van de agrarische industrie.

    Realisatie

    Het heeft even geduurd om omgeving ‘klaar’ te krijgen voor grootschalige mestvergisting, maar inmiddels wordt het eerste gas geleverd. Kennis delen en informeren zijn belangrijke stappen richting acceptatie.

    Potentiële besparing (jaarlijks)

    6 miljoen m3
    aardgas eq.
    8000 ton
    Energie
    190 TJ
    Praktijk

    Locaties:

    ’s-Hertogenbosch
    Waterschap Aa en Maas
    Afvalstoffendienst Gemeente ’s-Hertogenbosch
    Heineken

    Situatieschets:

    Waterschap Aa en Maas renoveert de RWZI’s-Hertogenbosch (gereed 2019). In de nieuwe situatie wordt een centrale slibvergisting gerealiseerd.

    De naastgelegen Afvalstoffendienst van Gemeente ’s-Hertogenbosch heeft een biomasscentrale.

    Ongeveer twee kilometer verderop ligt bierbrouwer Heineken. Zij stoken aardgas (en eigen biogas) om te voorzien in de warmtebehoefte.

    Symbiose

    De centrale slibvergisting produceert biogas voor derden. De restwarme van de biomassacentrale van Afvalstoffendienst verwarmt de centrale slibvergisting.
    Een deel van het biogas wordt door Waterschap Aa en Maas opgewerkt tot CNG voor de vrachtwagens van de Afvalstoffendienst.

    Realisatie

    Er is een biogasleiding gerealiseerd, waardoor vanaf 2017 biogas van de RWZI wordt geleverd aan Heineken als vervanging van aardgas.

    Potentiële besparing (jaarlijks)

    3,9 miljoen m3
    aardgas eq.
    7000 ton
    Energie
    124 TJ
    1.000 ton struviet
    60 ton
    Gerealiseerd Afzet nog in ontwikkeling

    Locaties:

    Zutphen - Gelderland
    Waterschap Rijn en IJssel
    FrieslandCampina

    Situatieschets:

    FrieslandCampina Borculo en Lochem levert dagelijks ca. 10.000 m3 afvalwater aan Waterschap Rijn en IJssel.

    De Energie- en Grondstoffenfabriek van de Waterschappen heeft als doelstelling om een zo hoog mogelijke waarde te halen uit afvalwater. Zo is zij ook betrokken bij de ontwikkeling van de Nereda-technologie, waarmee NEO-alginaat uit afvalwater wordt geproduceerd.

    Symbiose

    Waterschap Rijn en IJssel maakt sinds 2017 gebruik van de Nereda-technologie.
    Uit het Nereda slib wordt NEO-alginaat geproduceerd. Door het NEO-alginaat direct uit proceswater van de foodindustrie te produceren heeft het product in relatie tot het communale NEO-alginaat een andere kwaliteit. Hierdoor komen toepassingen als voedselverpakking in beeld.

    Realisatie

    De Neredatechnologie voldoet.
    NEO-alginaat is een nieuw product met interessante toepassingsmogelijkheden. De nieuwe markt moet nog wel ontwikkeld worden.

    Potentiële besparing (jaarlijks)

    50 ton alginaat

    Toelichting:

    Nereda’ staat voor een nieuwe zuiveringstechnologie. In de Nereda-technologie zuiveren aerobe bacteriën die groeien in compacte korrels, het afvalwater. Normaal is er sprake van vlokkig materiaal. De korrels bieden grote voordelen voor chemicaliën- en energieverbruik. De technologie vraagt om een veel kleiner bouwoppervlak voor de installatie en leidt tot lagere kosten.

    Business case in ontwikkeling

    Locaties:

    Pekela
    Solidus Solutions
    Waterschap Hunze en Aa's

    Situatieschets:

    In Oude Pekela staat een papierfabriek van Solidus Solutions. Uit de fabriek komt een energierijke afvalwaterstroom die momenteel door Solidus zelf gezuiverd en vervolgens op het oppervlaktewater geloosd wordt. Solidus zuivert aeroob (inbreng van zuurstof). Deze vorm van zuivering wordt ook gebruikt op de RWZI.

    Symbiose

    Het ruwe afvalwater van Solidus bevat beduidend hogere concentraties organische stof. Dit maakt het geschikt om anaeroob (dus zonder zuurstof) te zuiveren onder vorming van biogas. Het afvalwater verandert daarmee van energievragend naar energieproducerend. Solidus Solutions onderzocht samen met het Waterschap wat de mogelijkheden zijn om rendabel en innovatief energie uit deze afvalwaterstroom te halen en die met hoog rendement te benutten bij de papierfabriek ter vervanging van aardgas.

    Realisatie

    Het initiatief is on-hold. De huidige investeringshorizon van Solidus Solutions laat het niet toe om te werken in een initiatief dat zich over meerdere jaren terugverdient.

    Potentiële besparing (jaarlijks)

    350.000 m3
    aardgas eq.
    625 ton
    Energie
    11 TJ
    Praktijk

    Locaties:

    Lichtenvoorde - Gelderland
    Waterschap Rijn en IJssel
    Waterstromen BV
    GMB Bioenergie
    Rompa Tanneries

    Situatieschets:

    Rompa Tanneries had een eigen aerobe AWZI voor het zuiveren van hun afvalwater. De gebouwen in de omgeving werden verwarmd met aardgas.

    Symbiose

    De AWZI van Rompa Tanneries wordt nu door Waterstromen B.V. beheerd. Het afvalwater wordt daar sterk voorgezuiverd, voordat Waterschap Rijn en IJssel de eindzuivering uitvoert. Naast de AWZI heeft Waterstromen samen met GMB een afval- en reststromenvergister (BIR) gebouwd, die biogas levert. Het biogas wordt omgezet in elektriciteit en de warmte wordt nuttig gebruikt in het lokale warmtenetwerk (zwembad, gemeentehuis, sporthal en verzorgingstehuis).

    Realisatie

    Het succes zit in het ontzorgen van de industriële en publieke partner waarbij een optimale benutting van de beide installaties ontstaat en waar utilities, nutriënten en de benodigde mensen voor de bediening van de installatie optimaal kunnen worden ingezet. Voor het warmtenet is een stichting (Energiek) opgericht.

    Potentiële besparing (jaarlijks)

    3,3 miljoen m3
    aardgas eq.
    5900 ton
    10.000 MWh
    Praktijk

    Locaties:

    Maastricht, Limburg
    BASF
    DCC, Evilim
    Sappi
    Meerssen Papier

    Situatieschets:

    Papierfabriek Sappi maakt voor haar productieproces gebruik van water uit de Maas. Dit water wordt ook door nabijgelegen bedrijven (BASF en DCC) als proceswater ingezet. Na gebruik van dit water komt al het afvalwater van deze bedrijven (inclusief Meerssen Papier) terug naar de afvalwaterzuivering van Sappi. De aangesloten bedrijven hebben geen eigen waterzuivering en maken zodoende gebruik van die van Sappi die daartoe is aangepast. Nadat het water gereinigd is, stroomt het terug naar de Maas.

    Symbiose

    Door deze samenwerking wordt door meerdere bedrijven Maaswater ingezet en daarmee grondwater uitgespaard. Door de gezamenlijke zuivering van het complementaire afvalwater wordt voorkomen dat alle bedrijven individueel een waterzuivering moeten bouwen. Daarnaast wordt het afvalwater van deelnemende bedrijven verder gezuiverd dan voorheen het geval was, waarmee bespaard wordt op zuiveringslasten.

    Realisatie

    Voor geen van de deelnemende bedrijven vormt waterzuiveren een corebusiness. Bij voorkeur investeren zij in de eigen productieprocessen in plaats van in een eigen of gemeenschappelijke zuivering. Zodoende waren ze op zoek naar een partij die nieuwe deelnemers zoekt, de contractuele en financiële zaken regelt en de benodigde investeringen coördineert. Voor dat doel is inmiddels al meer dan 10 jaar geleden Evilim opgericht.

    Potentiële besparing (jaarlijks)

    500.000 kWh
    verminderen nitraatemissie naar oppervlaktewater
    3000 ton
    reductie grondwateronttrekking
    1.000.000 m³