Symbiose in het publieke en private domein

Ketenbrede duurzaamheid: kansen, besparingen en belemmeringen in reële cases

 

‘Baan samen je eigen pad. En laat een gezamenlijk spoor na.’ Dé uitdagingen van de industrie voor de komende jaren zijn een significante energie- en waterbesparing, CO2- emissiereductie en materiaal-efficiëntie. Die besparingen vragen om grote veranderingen. Genieten van elkaars verschillen is daarbij het grote goed waarbij de winst te halen is in innovatie en samenwerking. Liefst in de omgeving en aan de randen van organisaties. Buiten de gangbare paden gaan, buiten de eigen disciplines kijken en over bestaande hekken springen levert synergie op. ‘Beter een goede buur, dan een verre vriend…’ daar gaat dit verhaal over.

Symbiose. Volgens VanDale: sym.bi.o.se (de; v). Het samenwerken van twee ongelijksoortige organismen die daar beide voordeel bij hebben.

Dutch Biorefinery Cluster (DBC) wil ‘organismen’ graag vervangen door ‘organisaties’. De partners in DBC kijken daarbij naar samenwerkingen met bedrijven en organisaties in de omgeving. In de buurt. In absolute zin zijn er vaak grotere besparingen te realiseren in samenwerking met de buurman dan wanneer elke organisatie alleen maar individuele besparingen binnen de eigen hekken realiseert. Het opwekken van duurzame energie is bijvoorbeeld interessant, maar het is nog interessanter als blijkt dat juist de buurman deze met een heel hoge energie-efficiëntie kan inzetten. ‘Buren kennen elkaar vaak onvoldoende, maar als je kijkt naar - in eerste instantie - niet voor de hand liggende combinaties, kan dat leiden tot een explosie van innovatie en synergie. En zo ligt symbiose onder het gezegde: ‘’Beter een goede buur, dan een verre vriend’’, symboliseert directeur Annita Westenbroek van DBC.

De voordelen van industriële symbiose zijn evident. Door gezamenlijke (duurzame) energieopwekking, cascadering in warmtebenutting, (warm) wateruitwisseling, reststroomverwerking en transport kunnen grote besparingen gerealiseerd worden. Het geheel is meer dan de som der delen. Hoewel de voordelen voor zowel industrie als publieke partijen duidelijk zijn, is industriële symbiose echter niet vanzelfsprekend.

DBC speelt in dit krachtenveld een sterk verbindende rol. “Wij brengen partijen en buren samen en stimuleren ze ambitie en kennis te delen en na te gaan of gezamenlijk grotere besparingen mogelijk zijn.’’ Op het pad richting een succesvolle businesscase liggen er volgens Westenbroek voor bedrijven, waterschappen en overheden vele uitdagingen. Denk daarbij aan vragen rondom financiering, eigenaarschap en regelgeving. De partijen moeten hun visie stretchen, over de hekken heen kijken en het grote plaatje voor ogen houden. Westenbroek: “Ontgrenzen, onthekken, ontkokeren. Als dat lukt dan blijft de energie in het projectteam en worden mooie projecten gerealiseerd. …zo laat je samen een succesvol spoor na.’’

Zo’n samenwerking tussen buren is zeker niet vanzelfsprekend. Voor een vloeiend proces zijn een geborgde gezamenlijke ambitie, oliemannetjes in communicatie en financiële steun nodig. Heeft een project een steuntje in de rug nodig, dan is een overheidsstimulans in de vorm van een subsidie veelal de gevolgde route. Zo’n subsidie zorgt voor een financiële impuls die net voldoende kan zijn om zowel de individuele als gezamenlijke doelstelling te realiseren. Maar zo’n subsidie is zeker geen wonderolie of tovermiddel. Het schept ook kaders waarbinnen de partijen zich soms wat beperkter kunnen bewegen. Bedrijven en waterschappen – lees buren – moeten elkaar ook nog beter, via de werkende weg, leren kennen. “Schep duidelijkheid naar elkaar en zoek naar een optimale samenwerkingsvorm die het mogelijk maakt gedeelde ambities te realiseren”, stelt Westenbroek.

DBC is van mening dat deze uitgangssituatie positief verandert als de overheid haar visie op duurzaamheid omzet in beleid en instrumenten die ketenbrede samenwerking stimuleren. Beleid en instrumenten die de oplossing met de grootste duurzaamheidswinst stimuleren. Een beleid waarbij de overheid de grootste promotor en ondersteuner is van een ketenaanpak op het vlak van duurzaamheid. “We moeten dit vraagstuk niet alleen bij bedrijven neerleggen. Duurzaamheid raakt ons allemaal en de overheid heeft een zorgtaak voor iedereen’’, geeft Michiel Adriaanse aan van de Nederlandse papier- en kartonindustrie en lid van DBC. 

DBC ziet het als haar taak overheden te informeren over de ketenaanpak en visie op duurzaamheid. Daarom heeft de organisatie een aantal cases beschreven. Agro-food- en tuinbouwbedrijven, papier- en kartonindustrie en waterschappen hebben bestaande en potentiële cases doorgerekend, en de kansen en belemmeringen op een rij gezet. Sommigen daarvan zijn inmiddels succesvol geïmplementeerd. “Onze inzet is om knelpunten in projecten met grote potentie in grondstofbesparing en/of CO2-emissiereductie aan te pakken. Buren in symbiose brengen levert louter winnaars op. Niet in de laatste plaats vanuit de P’s van People Planet Profit. Maar juist ook vanuit Passion, Pleasure en Pride... Symbiose geeft menselijke energie. Symbiose heeft niet voor niets iets met SYMpathie en BIOlogie te maken’’, glimlacht Annita Westenbroek.

De symbiosecases: